ابو القاسم سلطانى
184
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
به شيرازى شود گويند بلغم لزج كه در معده بود و درد سينه و شش را نافع بود و سنگ مثانه بريزاند ( اختيارات 246 ) . در كليه بيماريهاى بلغمى نظير فالج ، لقوه ، فواق ، ضعف معده ، كبد ، طحال ، آسم و سنگ كليه سودمند است و خوردن آن با عسل مانع فساد اطعمه و سموم مىشود گفته شده است كه آن داروى مخصوص آلات تناسلى است حتى نشستن در جوشانده آن تميزكننده رحم از بيماريها مىباشد . . . ( تت تذكره 208 ) . روغن او كه عصاره او را بالمناصفه با روغن زيتون جوشانيده باشند تا رفع آب او بشود و يا تازه او را در روغن ريخته و بعد از يك شبانهروز صاف نموده و مكرر تجديد نمايند ملطف ، مسخن ، محلل و جهت اعياء و درد مفاصل و تهييج اطراف و درد عصب و رفع قشعريره و تليين صلابات به غايت موثر است ( تحفه 162 ) . تخم سوخته آن با عسل جهت امراض مقعده و بواسير شربا و ضمادا و ذرور آن مجنف قروح رطبه و پرچرك و جهت قرحه قضيب بىعديل . . . ( مخزن 349 ) . دهن فرار 10 * شبت علاوه بر عطريت دواى خاصى است در سياهسرفه كه چهار قطره او را داخل دو مثقال و نيم روغن بادام شيرين كرده هر دو ساعت نصف قاشق چايخورى بياشامند ( فروغ ناصرى 357 ) . تركيبات شيميائى : ميوه گياه داراى 3 تا 4 درصد اسانس مىباشد كه داراى ليمونن راست فلاندرن و 40 تا 60 درصد كارون Carvone مىباشد . خواص درمانى : امروزه نيز براى ميوه شبت كه به غلط آن را دانه شبت مىنامند اثر بادشكن ، ضد تشنج ، هضمكننده غذا ، نيرودهنده ، مدر ، زيادكننده شير ، ضد استفراغ ، مشهى ، تسكيندهنده سكسكه و درد معده قائل مىباشند ميوه و برگ شبت كمكننده چربيهاى خون بويژه ترى گليسيريد مىباشد از خارج ميوهها به عنوان آنتى سپتيك مصرف مىشود و اسانس آن در ليكورسازى ، عطرسازى و مواد آرايشى به كار مىرود . اشكال داروئى : 1 - دمكرده 5 گرم ميوه ( دانه ) تقريبا يك قاشق سوپخورى در صد ميلىليتر يا يك فنجان آب جوش در موارد سوء هاضمه ، نفخ و كوليك Colic روده و به مقدار كمتر نصف مقدار فوق در بيخوابى و رفع درد معده همچنين اسپاسمهاى دردناك روده و مجارى صفراوى . اين دمكرده براى كودكان ، اشخاص مسن و عقبافتادهها نيز مناسب است و بخصوص براى خانمهائى كه از دردهاى عادت ماهيانه بهطور اعم رنج مىبرند توصيه مىشود . در اين مورد بهتر است كه از دانه گياه ، برگهاى بادرنجبويه ، ريشه والريان ( سنبل طيب ) ، اكليل الملك Melilotus officinalis L كه به مقدار مساوى مخلوط شده دو قاشق مرباخورى در يك فنجان آب جوشانده و مصرف شود . 2 - پودر دانه گياه به مقدار 2 تا 3 گرم در روز